Lactobacillus paracasei CASEI 431® και ανοσοποιητικό - photo

Το Lactobacillus paracasei CASEI 431® είναι ένα από τα πιο διερευνημένα στελέχη προβιοτικών.  Έχει αναφερθεί σε περισσότερες από 80 επιστημονικές δημοσιεύσεις, έχει δοκιμαστεί σε χιλιάδες άτομα, σε πάνω από 20 κλινικές δοκιμές, ενώ χρησιμοποιήθηκε σε μια μεγάλη μελέτη σχετικά με το εμβόλιο κατά της γρίπης που δημοσιεύτηκε στην American Journal of Clinical Nutrition. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, το συγκεκριμένο στέλεχος είναι ικανό από μόνο του να υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα, συμβάλλοντας στη βελτίωση των ανοσολογικών αντιδράσεων και στη μείωση της διάρκειας των συμπτωμάτων του κοινού κρυολογήματος και της γρίπης.

Lactobacillus paracasei CASEI 431® - ασφάλεια και επιβίωση

Το 2009, σε μια μελέτη των Vlieger, A. et al., χορηγήθηκε σε συνδυασμό με το B. lactis BB-12® σε παιδιά για τρεις μήνες, για την αξιολόγηση της ασφάλειας και της ανεκτικότητας του. Μετά από αξιολογήσεις σε μια ποικιλία παραμέτρων, τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι αυτά τα στελέχη είναι ικανά να επιβιώσουν και να φτάσουν στο έντερο ζωντανά.  Επιπλέον, έχουν διεξαχθεί μελέτες επιβίωσης (Gonzalez, S. et al., 1994; Οι Gaon, D. et al., 2002 και Gaon, D. et al., 2003)  μέσω ανάλυσης δειγμάτων κοπράνων μετά από τη χορήγηση από το στόμα και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όταν το L. paracasei CASEI 431® λαμβάνεται per os ως μέρος ενός συνδυασμού στελεχών, επιβιώνει και φθάνει στο έντερο αναλλοίωτο.

Lactobacillus paracasei CASEI 431® - ανοσία

Η λοίμωξη της ανώτερης αναπνευστικής οδού (URTI) αποτελεί λοίμωξη κατά την οποία οι ασθενείς αναζητούν συχνά ιατρική συμβουλή και φροντίδα, ενώ η συμβατική θεραπεία είναι συνήθως με αντιβιοτικά που μπορεί να προκαλέσουν δυσάρεστες παρενέργειες. Παράλληλα πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν και το ζήτημα αντίστασης στα αντιβιοτικά από ορισμένους παθογόνους μικροοργανισμούς. Κατά συνέπεια, υπάρχει μια συνεχής προσπάθεια εύρεσης ασφαλών και αποτελεσματικών  εναλλακτικών λύσεων για την πρόληψη και την επίλυση των συμπτωμάτων.

Η μελέτη του ανοσοποιητικού συστήματος είναι περίπλοκη κυρίως λόγω του ότι οι άνθρωποι που θα λάβουν μέρος σε μία μελέτη δεν νοσούν ταυτόχρονα. Η χρήση εμβολίου, ωστόσο, είναι μια αναγνωρισμένη και αποδεκτή μέθοδος παρατήρησης της ανοσολογικής απόκρισης του οργανισμού σε αυτό. Οι μελέτες εμβολίων αποτελούν τον καλύτερο σχεδιασμό μελέτης για τη διερεύνηση των επιδράσεων που έχει μια ουσία ελέγχου (π.χ. προβιοτικά ή εικονικό σκεύασμα) στην ανοσολογική λειτουργία. Αυτό το μοντέλο χρησιμοποιήθηκε στη μεγαλύτερη κλινική μελέτη που διεξήχθη ποτέ για τη μελέτη των επιπτώσεων των προβιοτικών στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Σε αυτή την τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη με εικονικό σκεύασμα και διπλή τυφλή μελέτη συμμετείχαν συνολικά 1104 υγιή άτομα, χωρισμένα τυχαία σε δύο ομάδες: μια ομάδα που ελάμβανε προβιοτικό και μια ομάδα εικονικού φαρμάκου. Μετά από μια περίοδο δύο εβδομάδων για να διασφαλιστεί ότι καμία προηγούμενη πρόσληψη προβιοτικών δεν ήταν ακόμη ενεργή, στην ομάδα με το προβιοτικό δόθηκε ένα ζυμωμένο γάλα που περιείχε ένα δισεκατομμύριο CFU του προβιοτικού στελέχους Lactobacillus paracasei CASEI 431®. Στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου δόθηκε ένα γάλα που έμοιαζε και είχε την ίδια γεύση, αλλά δεν περιείχε προβιοτικά στελέχη. Και οι δύο ομάδες κατανάλωσαν το συμπλήρωμα γάλακτος μία φορά την ημέρα για 6 εβδομάδες, αλλά για να αξιολογήσουν τις επιδράσεις του προβιοτικού συμπληρώματος στην ανοσολογική λειτουργία όλα τα άτομα έλαβαν επίσης εμβόλιο γρίπης. Τα αποτελέσματα του εμβολίου αξιολογήθηκαν με εξέταση ορού και σιέλου. Ζητήθηκε επίσης από τους συμμετέχοντες να καταγράφουν καθημερινά δεδομένα χρησιμοποιώντας το Wisconsin Upper Respiratory Symptom Survey (WURSS) σε ένα ημερολόγιο καθ 'όλη τη διάρκεια της περιόδου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το L. paracasei CASEI 431® μείωσε τη διάρκεια των συμπτωμάτων κατά 3 ημέρες σε σύγκριση με το εικονικό σκεύασμα (η διάρκεια μειώθηκε κατά 41%). Με άλλα λόγια, οι συμμετέχοντες στην ομάδα με το προβιοτικό εμφάνισαν συμπτώματα για σημαντικά μειωμένο χρονικό διάστημα. Οι συγγραφείς της μελέτης σημείωσαν επίσης ότι λιγότεροι συμμετέχοντες στην ομάδα με το προβιοτικό χρειάστηκαν θεραπεία με αντιβιοτικά, σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου, ενώ η σοβαρότητα των συμπτωμάτων στην ομάδα με το προβιοτικό ήταν 12% χαμηλότερη. Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν εάν έκριναν απαραίτητο να επικοινωνήσουν με το σύστημα υγείας για υποστήριξη κατά την τελευταία εβδομάδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 28,2% της ομάδας του εικονικού φαρμάκου έκρινε απαραίτητο να ζητήσει ιατρική συμβουλή, σε αντίθεση με το 22,1% της ομάδας με το προβιοτικό (Jespersen et al., 2015).

Σε μια άλλη τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό σκεύασμα μελέτη από τους Rizzardini et al., (2012), 211 υγιείς συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες και έλαβαν είτε ένα δισεκατομμύριο CFU του προβιοτικού στελέχους Bifidobacterium lactis BB-12® (μορφή κάψουλας) ή Lactobacillus paracasei CASEI 431® (ρόφημα γάλακτος). Η μελέτη διήρκησε για 6 εβδομάδες με το εμβόλιο της γρίπης να χορηγείται τη δεύτερη εβδομάδα. Αξιολογήθηκαν δείγματα πλάσματος και σιέλου τόσο κατά την έναρξη όσο και έξι εβδομάδες αργότερα προκειμένου να αξιολογηθούν οι κυτταροκίνες και άλλοι ανοσολογικοί δείκτες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η IgG αυξήθηκε κατά 37% στην ομάδα LC431 και η slgA αυξήθηκε σημαντικά σε αυτήν την ομάδα σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού σκευάσματος.

Σε προηγούμενη μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2005, το μοντέλο εμβολίου χρησιμοποιήθηκε σε 64 υγιείς άνδρες. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε ομάδες για να λάβουν είτε ένα εικονικό σκεύασμα είτε ένα προβιοτικό συμπλήρωμα που περιέχει είτε δέκα δισεκατομμύρια CFU / ημέρα Lactobacillus CASEI 431® ή Lactobacillus rhamnosus LGG®. Ο εμβολιασμός κατά της πολιομυελίτιδας δόθηκε σε όλους τους συμμετέχοντες την 8η ημέρα και η περίοδος της έρευνας διήρκεσε 5 εβδομάδες. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική αύξηση της IgM στην ομάδα L. paracasei CASEI 431®. Υπήρξε επίσης αύξηση στα εξουδετερωτικά αντισώματα στην ομάδα L. paracasei CASEI 431® έναντι της ομάδας του εικονικού σκευάσματος. Συνολικά, παρατηρήθηκαν σημαντικά βελτιωμένες ανοσοαποκρίσεις στην ομάδα L. paracasei CASEI 431® (de Vrese et al., 2005).

Κλινική μελέτη του 2018 έδειξε ότι προβιοτικά όπως το L. paracasei CASEI 431® είναι ασφαλή για χρήση και αποτελεσματικά στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού έναντι του κοινού κρυολογήματος και των αναπνευστικών λοιμώξεων που πηγάζουν από τον ιό της γρίπης. (C N Larsen et al.,Syst Biotechnol 2018 Mar 12;3(2):113-120)

Άλλες σχετικές μελέτες:

Lactobacillus paracasei CASEI 431® - ανοσία και υποστήριξη κατά τη διάρκεια της αντιβιοτικής θεραπείας

Η διαταραχή της μικροχλωρίδας του εντέρου είναι μια γνώστη παρενέργεια από τη λήψη αντιβιοτικών και γνωρίζουμε ότι οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτούς τους πληθυσμούς των βακτηρίων μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ανοσολογική λειτουργία. Για αυτόν τον λόγο πραγματοποιήθηκε έρευνα σχετικά με τις προστατευτικές επιδράσεις των προβιοτικών που σχετίζονται με την διαταραχή της μικροχλωρίδας του εντέρου από τα αντιβιοτικά.

Σε μια διπλά-τυφλή ελεγχόμενη κλινική δοκιμή συμμετείχαν παιδιατρικοί ασθενείς που λάμβαναν αντιβιοτική θεραπεία με αμοξυκιλλίνη και κλαβουλανικό οξύ. Μια ομάδα παρέμβασης υποβλήθηκε σε αγωγή από του στόματος, με το αντιβιοτικό και ένα προβιοτικό συμπλήρωμα αποτελούμενο από Lactobacillus paracasei ssp. paracasei 431®, Bifidobacterium lactis BB-12®, Streptococcus thermophilus TH-4 και έναν πρεβιοτικό φρουκτοολιγοσακχαρίτη (FOS), τόσο κατά τη διάρκεια όσο και για 30 ημέρες μετά την αντιβιοτική θεραπεία των 7 ημερών. Η άλλη ομάδα έλαβε το αντιβιοτικό και εικονικό σκεύασμα προβιοτικού.

Στην 1η ομάδα, τα επίπεδα sIgA (μια ανοσοσφαιρίνη που δρα ως η πρώτη γραμμή άμυνας στην προστασία του εντερικού επιθηλίου από τις τοξίνες και τους παθογόνους μικροοργανισμούς) διατηρήθηκαν, ενώ αυξήθηκαν οι πληθυσμοί των φιλικών βακτηρίων στο έντερο.  Οι συγγραφείς της μελέτης κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ένα προβιοτικό συμπλήρωμα μπορεί να προσφέρει ανοσολογική υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θεραπείας με αντιβιοτικά (Valsecchi C. et al., 2014).

Lactobacillus paracasei CASEI 431® - γαστρεντερική λειτουργία σε παιδιά και ενήλικες

Ενθαρρυντικά αποτελέσματα για τα συμπτώματα δυσκοιλιότητας σημειώθηκαν σε μια τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε υγιείς γυναίκες με καθυστερημένο χρόνο εντερικής διέλευσης (ITT). Συμμετείχαν 102 γυναίκες οι οποίες χωρίστηκαν τυχαία για να λάβουν απλό γιαούρτι ή γιαούρτι που περιέχει Bifidobacterium lactis BB-12®, Lactobacillus paracasei CASEI 431® και φυτικές ίνες. Ογδόντα τρεις  γυναίκες ολοκλήρωσαν τη μελέτη και τα πιο σημαντικά αποτελέσματα παρατηρήθηκαν σε εκείνες τις γυναίκες που τυπικά παρουσίασαν ITT περισσότερο από 48 ώρες, όπου ο χρόνος διέλευσης μειώθηκε κατά 40,9%. Η σταθεροποίηση της μικροχλωρίδας ήταν επίσης σημαντικά υψηλότερη στην ομάδα με τα προβιοτικά (Malpeli A. et al., 2012). Το Lactobacillus paracasei CASEI 431® έχει επίσης αποδειχθεί ότι αναστέλλει την ανάπτυξη ορισμένων παθογόνων όπως τα E.Coli, Salmonella typhimurium και Shigella sonnei (Gonzalez S.N. et al 1993, Apella, M.C. et al 1992)

Άλλες σχετικές μελέτες:

Larsen 2006 Nova et al., (2011), Tulk H. et al., (2013)

Lactobacillus paracasei CASEI 431® - διάρροια

Η διάρροια είναι ένα συνηθισμένο αλλά εξουθενωτικό πεπτικό σύμπτωμα που μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρό για τα μικρά παιδιά. Έτσι λοιπόν τα προβιοτικά ερευνώνται ως φυσικό συμπλήρωμα των συμβατικών θεραπειών για την διάρροια.

Μια διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό σκεύασμα μελέτη μελέτησε 93 παιδιά ηλικίας 6-24 μηνών που υπέφεραν από επίμονα συμπτώματα διάρροιας. Τα παιδιά χωρίστηκαν τυχαία σε 3 ομάδες, στις οποίες το καθένα έλαβε ένα αγελαδινό γάλα με ένα πρόσθετο προβιοτικό που περιελάμβανε είτε συνδυασμό Lactobacillus paracasei CASEI 431® και Lactobacillus acidophilus CRL730 είτε Saccharomyces boulardii. Τα προβιοτικά ροφήματα γάλακτος χορηγήθηκαν στα παιδιά δύο φορές την ημέρα για πέντε ημέρες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού σκευάσματος, οι δύο προβιοτικές ομάδες βελτίωσαν σημαντικά τα συμπτώματα της διάρροιας ως προς τη συχνότητα των κενώσεων. Επιπλέον, μετά από 5 ημέρες διαπιστώθηκε ότι το 90% των παιδιών που άνηκαν στην ομάδα Lactobacilli και το 83% της ομάδας Saccharomyces boulardii είχαν αναρρώσει πλήρως σε σύγκριση με το 10% στην ομάδα του εικονικού σκευάσματος (Gaon et al., 2003).

Μια προηγούμενη δοκιμή χρησιμοποίησε επίσης γάλα που έχει υποστεί ζύμωση με μείγμα Lactobacillus paracasei 431® και Lactobacillus acidophilus, το οποίο δόθηκε σε παιδιά που είχαν νοσηλευτεί με παιδική διάρροια λόγω γαστρεντερίτιδας. Συνολικά 13 παιδιά ηλικίας μεταξύ 6-24 μηνών έλαβαν το γάλα που έχει υποστεί ζύμωση σε διάστημα 7 ημερών. Δεν υπήρχε έλεγχος σε αυτή τη μελέτη καθώς όλα τα παιδιά ήταν ανθεκτικά στη συμβατική θεραπεία. Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά καθώς η προβιοτική παρέμβαση ήταν αποτελεσματική στην εξάλειψη των συμπτωμάτων της διάρροιας σε 11 από τα 13 παιδιά μετά από 4 ημέρες (Gonzalez, et al., 1994).

Άλλες σχετικές μελέτες:

Gaon et al., (2002), Gonzalez et al., (1990), Agustina R. et al., (2012).

Lactobacillus paracasei CASEI 431® - ανεπάρκεια λακτάσης και δυσανεξία στη λακτόζη

Η δυσανεξία στα γαλακτοκομικά προϊόντα είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο που προκαλείται συνήθως από ανεπάρκεια του ενζύμου λακτάσης. Η λακτάση διασπά τη λακτόζη, το σάκχαρο που εμπεριέχεται στα γαλακτοκομικά προϊόντα, σε απλούστερες μοριακές μορφές που μπορούν στη συνέχεια να απορροφηθούν στην κυκλοφορία του αίματος. Ορισμένα στελέχη προβιοτικών εμφανίζουν παρόμοια δράση με τη λακτάση με αποτέλεσμα να επιλέγονται από άτομα που εμφανίζουν δυσανεξία στη λακτόζη.

Το Lactobacillus casei 431® δοκιμάστηκε μαζί με στελέχη L. acidophilus για να διαπιστωθεί αν το γάλα που εδόθη με αυτά τα προβιοτικά θα ήταν περισσότερο ανεκτό από το κανονικό γάλα σε άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη. Η δοκιμή παρατήρησε 18 άτομα με ανεπάρκεια λακτάσης και δυσανεξία στη λακτόζη, με τη δοκιμή αναπνοής υδρογόνου (Η2) να χρησιμοποιείται για τη μέτρηση του επιπέδου δυσανεξίας στη λακτόζη (το αέριο υδρογόνο παράγεται όταν η άπεπτη λακτόζη ζυμώνεται από βακτήρια στο έντερο). Για τους σκοπούς της μελέτης παρατηρήθηκαν ακόμα 12 άτομα ελέγχου χωρίς δυσανεξία στη λακτόζη. Διαπιστώθηκε ότι η μέτρηση του Η2 εκείνων που κατανάλωσαν το γάλα με τα συγκεκριμένα προβιοτικά στελέχη ήταν στατιστικά μικρότερη από εκείνων που κατανάλωσαν το κανονικό γάλα. Επιπλέον, το γάλα με τα συγκεκριμένα προβιοτικά στελέχη επιβράδυνε το χρόνο διέλευσης των κοπράνων στους συμμετέχοντες - η διάρροια θεωρείται ένα σύνηθες σύμπτωμα της δυσανεξίας στη λακτόζη. Μετά την αξιολόγηση των κλινικών συμπτωμάτων παρατηρήθηκε ότι η αίσθηση του φουσκώματος μειώθηκε σημαντικά (Gaon, et al., 1995).

Άλλες σχετικές μελέτες: Hol J.et al., (2008)

Lactobacillus paracasei CASEI 431® - ανάπτυξη στα παιδιά

Μια 6μηνη μελέτη παρατήρησε 494 παιδιά που επιλέχθηκαν από μια χαμηλή κοινωνικοοικονομική αστική κοινότητα, για να προσδιοριστεί  εάν τα προβιοτικά μπορεί να επηρεάσουν θετικά την ανάπτυξή των παιδιών, τα επίπεδα σιδήρου και ψευδαργύρου. Τα παιδιά χωρίστηκαν τυχαία και κατανάλωσαν γάλα - είτε χαμηλής λακτόζης με χαμηλή περιεκτικότητα και σε ασβέστιο, είτε γάλα με κανονική περιεκτικότητα σε ασβέστιο, είτε γάλα εμπλουτισμένο με ασβέστιο και  L. paracasei CASEI 431® (500 εκατομμύρια CFU), είτε γάλα κανονικής περιεκτικότητας σε ασβέστιο και εμπλουτισμένο με L. reuteri 17938 (500 εκατομμύρια CFU). Ο ρυθμός ανάπτυξης και η κατάσταση του σιδήρου και ψευδαργύρου μετρήθηκαν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση της μελέτης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι κατανάλωσαν το γάλα που περιείχε το προβιοτικό στέλεχος L. paracasei CASEI 431® εμφάνισαν σημαντικά αυξημένο βάρος ανά μήνα. Ούτε το γάλα που ήταν εμπλουτισμένα με τα προβιοτικά στελέχη αλλά ούτε το κανονικό γάλα επηρέασαν τις καταστάσεις σιδήρου και ψευδαργύρου (Agustina R. et al., 2013).

 

Βιβλιογραφία

C N Larsen et al.,(2018) Synth Syst Biotechnol 2018 Mar 12;3(2):113-120.

Agustina R. et al., (2013), ‘Probiotics Lactobacillus reuteri DSM 17938 and Lactobacillus casei CRL 431® modestly increase growth, but not iron and zinc’. Journal of Nutrition, 143(7):1184-93.

Agustina R. et al., (2012), ‘Randomized trial of probiotics and calcium on diarrhoea and respiratory tract infections in Indonesian children’. Paediatrics, 129 (5).

Apella, M.C et al., (1992) 'In vitro studies on the growth of Shigella sonnei by Lactobacillus casei and Lactobacillus acidophilus'. J. Appl. Bacteriology 73:480-483

Christensen H. et al., (2006), ‘Immunomodulating potential of supplementation with probiotics: a dose response study in healthy young adults’. FEMS Immunology & Medical Microbiology, 47: 380–390.

Galdeano CM et al., (2004) Role of viability of probiotic strains in their persistence in the gut and in mucosal immune stimulation. J Appl Microbiol. 2004;97(4):673-81

Gaon D, et al., (1995) Lactose Digestion by milk fermented with human strains of Lactobacillus acidophilus and Lactobacillus casei. Medicina 55: 237-242.

Gaon D. et al., (2003), ‘Effect of Lactobacillus strains and Saccharomyces boulardii on persistent diarrhoea in children’. Medicina, 63:293-298.

Gaon D. et al., (2002), ‘Effect of Lactobacillus strains (L. casei and L. Acidophillus Strains cerela) on bacterial overgrowth-related chronic diarrhea’. Medicina; 62:159-163.

Gonzalez S. et al., (1990), ‘Prevention of infantile diarrhoea by fermented milk’. Microbiologie - Aliments – Nutrition, 349-354.

Gonzalez S. et al., (1993) ' Inhibition of enteropathogens by lactobacilli strains used in fermented milk' Journal of Food Prot. 56:773-776

Gonzalez, et al., (1994), ‘Biotherapeutic role of fermented milk’. Biotherapy, 129-134.

Hol J. et al., (2008), ‘The acquisition of tolerance toward cow’s milk through probiotic supplementation: A randomized controlled trial’. Journal of Allergy and Clinical Immunology 121(6):1448-54.

Jespersen L. et al., (2015), ‘Effect of Lactobacillus paracasei subsp. paracasei, L. casei 431® on immune response to influenza vaccination and upper respiratory tract infections in healthy adult volunteers: a randomized, double- blind, placebo-controlled, parallel-group study’. Am.J.Clin.Nutr., 101:1188-1196.

Larsen C.N., et al., (2006), ‘Dose-response study of probiotic bacteria Bifidobacterium animalis subsp lactis BB-12® and Lactobacillus paracasei subsp paracasei CRL-431® in healthy young adults’. Eur.J.Clin. Nutr., 60:1284-1293.

Malpeli A. et al., (2012), ‘Randomised, double-blind and placebo-controlled study of the effect of a symbiotic dairy product on orocecal transit time in healthy adult women’. Nutr Hosp., 27(4):1314-1319.

Nova E., et al., (2011), ‘Beneficial Effects of a Synbiotic Supplement on Self-Perceived Gastrointestinal Well-Being and Immunoinflammatory Status of Healthy Adults’. Journal of Medicinal Food, 14 (1/2) 20U:9-85.

Perez N. et al., (2010), ‘Effect of probiotic supplementation on immunoglobulins, isoagglutinins and antibody response in children of low socio-economic status’. European Journal of Nutrition, 49:173-179.

Rizzardini G. et al., (2012), ‘Evaluation of the immune benefits of two probiotic strains Bifidobacterium animalis ssp. lactis, BB-12® and Lactobacillus paracasei ssp. paracasei, (L. casei 431®) in an influenza vaccination model: a randomised, double-blind, placebo-controlled study’. Br.J.Nutr; 107:876-84.

Tulk H. et al., (2013), ‘Daily consumption of a symbiotic yogurt decreases energy intake but does not improve gastrointestinal transit time: a double-blind, randomized, crossover study in healthy adults’. Nutrition Journal, 12:87.

Valsecchi C. et al., (2014), ‘Evaluation of the effects of a probiotic supplementation with respect to placebo on intestinal microflora and secretory IgA production, during antibiotic therapy in children affected by recurrent airway infections and skin symptoms’. Journal of Biological Regulators & Homeostatic Agents, 28(1):117-124.

Vleiger A., (2009), ‘Tolerance and safety of Lactobacillus paracasei ssp. paracasei in combination with Bifidobacterium animalis ssp. lactis in a prebiotic-containing infant formula: a randomised controlled trial’. British Journal of Nutrition,102:869-875.

de Vrese M, et al (2005) Probiotic bacteria stimulate virus-specific neutralizing antibodies following a booster polio vaccination. Eur.J.Nutr. 2005;44:406-413.